काठमाडौं । भगवान् गौतम बुद्धको अस्तुधातु रहेको स्थल पश्चिम नवलपरासीको रामग्राम स्तुपामा गत दश महिनाको अवधिमा १५ हजार ३८ जना विदेशी पर्यटक तथा बुद्ध धर्मावलम्बीले भ्रमण गरेका छन् । संरक्षण अभावमा ओझेलमा पर्दैआएको स्तुपा क्षेत्रमा आन्तरिक सँगै बाह्य पर्यटकको चहलपहल बढेको हो । सन् २०२५ को जनवरीदेखि अक्टोबरसम्मको तथ्याङ्कअनुसार सबैभन्दा बढी थाइल्यान्ड बाट ६ हजार ६ सय ६८ र सबै भन्दा कम फ्रान्सबाट एक जना पर्यटकले भ्रमण गरेको रामग्राम विकास कोषले जनाएको छ । यस अवधिमा बौद्धमार्गीको बाहुल्य रहेको चीनबाट २ हजार ३ सय २७, म्यानमारबाट १ हजार २ सय ६०, भियतनामबाट १ हजार २ सय १४, दक्षिण कोरियाबाट ७ सय ९६, भुटानबाट ३ सय ५८ जना धार्मिक पर्यटक आएका छन् ।
बौद्ध धर्मावलम्बीका लागि लुम्बिनीपछिको महत्वपूर्ण स्थल मानिने रामग्राम स्तुपा क्षेत्रमा अहिले ध्यान गर्न बौद्धमार्गीहरू प्रशस्त आउने गरेका छन् । पछिल्लो समय स्तुपाको विषयमा प्रचार–प्रसार हुँदै गएपछि लुम्बिनी आएका पर्यटकहरू रामग्रामसम्म आउन थालेको स्थानीय राधेरमण पाण्डेले बताउनुभयो । धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलको रुपमा परिचित ऐतिहासिक रामग्राम स्तुपामा आउने बाह्य पर्यटकको तथ्याङ्क यसअघि राख्ने गरिएको थियो । चालु वर्षबाट नगरपालिकाले गठन गरेको रामग्राम विकास कोषले विदेशी पर्यटकको तथ्याङ्क राख्न थालेको रामग्राम नगरपालिकाका नगर प्रमुख तथा कोषका अध्यक्ष धनपत यादवले बताउनुभयो । लुम्बिनी विकास कोष मातहत रहेको स्तुपा क्षेत्रको विकासका लागि स्थानीय तहले अपेक्षाकृत काम गर्न नपाएको नगर प्रमुख यादवको भनाइ छ ।
नगरपालिकाले अहिले स्तुपाको मुख्य क्षेत्र परिसरमा तारबार गरेको छ । रामग्राम स्तुपा गौतम बुद्धको महापरिनिर्वाणपछि अस्तुलाई आठ भागमा विभाजन गरिएको थियो । अन्य स्थानको उत्खनन गरेर आठ हजार भागमा विभाजन गरिएको भए पनि रामग्रामको अस्तु हालसम्म उत्खनन गरिएको छैन । गारखापत्र
