काठमाडौं कात्तिक १ — उज्यालो, उमङ्ग र भाइचाराको प्रतीक दीपावली (तिहार) पर्व आजदेखि देशभर सुरु भएको छ। सामान्यतः पाँच दिन मनाइने यो पर्व यसपालि तिथिको भोग घटबढका कारण छ दिन मनाइने भएको हो।
मधेसको महोत्तरीसहित प्राचीन मिथिला क्षेत्रमा ‘दिवाली’ भनेर चिनिने यस पर्वको सुरुआत आजको ‘धनतेरस’ बाट भएको हो, र अन्त्य कात्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन ‘भैयादुज’ का साथ हुनेछ।
नेपाली भाषामा ‘तिहार’ वा ‘यमपञ्चक’ भनेर चिनिने यस पर्वको अवधिमा यस वर्ष एक दिन थपिएको पण्डितहरू बताउँछन्। मिथिला पञ्चाङ्ग र विद्यापति पञ्चाङ्गअनुसार आज अपराह्न १:२३ बजेबाट सुरु भएको त्रयोदशी तिथि भोलि दिउँसो १:५६ बजेसम्म रहने भएकाले धनतेरस आज मनाइँदैछ।
पण्डित महेशकुमार झाका अनुसार, “त्रयोदशीको साँझ र रात एकैदिन परेको हुँदा आज धनतेरस मनाइन्छ भने काग तिहार भने भोलि आइतबार मध्याह्नसम्म गरिनुपर्छ।” यसले गर्दा धनतेरस रातमा, काग तिहार दिनको समयमा मनाउने परम्परा अनुसार पर्वको क्रम अघि बढ्नेछ।
यसैगरी, दीपावलीको मुख्य दिन मानिने लक्ष्मीपूजा सोमबार साँझ गरिनेछ। चThough सोमबार बिहान चतुर्दशी तिथि भए पनि दिउँसो ३ बज्नुअघि औँसी सुरु हुने भएकाले लक्ष्मीपूजा त्यही दिन गरिने छ। सोही औँसीको रातको पूजाअन्तर्गत गौपूजा भने मङ्गलबार बिहान मनाइने बताइएको छ।
गोधनपूजा कात्तिक शुक्ल प्रतिपदामा र भैयादुज कात्तिक शुक्ल द्वितीयामा मनाइने भएकाले यसपटक गोधन बुधबार र भैयादुज बिहीबार मनाइने छ।
राजकीय संस्कृत माध्यमिक विद्यालय, मटिहानीका कर्मकाण्ड शिक्षक शोभाकान्त झाका अनुसार, “यस वर्ष शारदीय नवरात्र चतुर्थी तिथि दुई दिन परेकाले दश दिन लामो बन्यो, त्यसकै असर दीपावलीमा पनि परेको हो।”
दीपावली पर्व उज्यालो, आस्था र आपसी स्नेहको प्रतीकको रूपमा देशभर हर्षोल्लासका साथ मनाइने परम्परा छ। मिथिला क्षेत्रमा विशेषगरी धनतेरस र लक्ष्मीपूजालाई अत्यन्तै महत्वपूर्ण पर्वको रूपमा लिइन्छ।
